સફળ કેવી રીતે થવું?

મનુષ્યનું જીવન, તે પછી સામાન્ય માણસનું હોય કે મહાન પુરુષનું, તેમાં સફળતા અને નિષ્ફળતાના પ્રસંગો આવતા જ હોય છે. જો કે, આપણી બુધ્ધિ આપણને નિરંતર એવું બતાવે છે કે, સફળતા મળે તે સારું અને નિષ્ફળતા મળે તે ખરાબ છે. સફળતા અને નિષ્ફળતા એ આપણી આવડતનું માપદંડ છે, એવું આપણે માની લઈએ છીએ. અને આ જ માન્યતા આપણને આપણી ક્ષમતાઓને ત્યાં સુધી ખીલવામાં મદદ કરે છે, જ્યાં સુધી તે પૂરેપૂરી ખીલી ના જાય.

પણ, હકીકતમાં શું થાય છે? જ્યારે આપણને કોઈ કામમાં નિષ્ફળતા મળે છે, ત્યારે આપણે તેમાંથી અનુભવ લઈને શીખવાને બદલે ડીપ્રેસ થઈ જઈએ છીએ. એવી જ રીતે, જ્યારે સફળતા મળે છે, ત્યારે આપણે એટલા એલિવેટ થઈ જઈએ છીએ કે જાણે આપણે બહુ મોટી સિદ્ધિ મેળવી લીધી હોય અને સફળ થવાની ચાવી આપણા હાથમાં આવી ગઈ હોય. આ બંને પરિસ્થિતિઓમાં આપણા રિએક્શન એટલી હદ બહારના હોય છે કે આપણે આપણી પોતાની પ્રગતિ અટકાવી દઈએ છીએ.

તો સફળ થવા પાછળ શું વિજ્ઞાન છે? ચાલો જાણીએ...

• સફળતા અને નિષ્ફળતા એ આપણા જ પૂર્વકર્મનું ફળ છે. જો સારા કર્મો હશે, તો આપણે જે કંઈ પણ કરીશું તેમાં ઓછા પ્રયત્નોમાં પણ સફળતા મળશે. અને જો ખરાબ કર્મો હશે, તો આપણે ગમે તેટલી મહેનત કરીએ તો પણ નિષ્ફળતા જ મળશે. તો પછી, નિષ્ફળતા માટે ભગવાનને દોષ શું કામ આપીએ? કારણ કે, ભગવાન આમાં કંઈ જ કરતા નથી.
• સફળતા કે નિષ્ફળતા બંને કાયમ માટે ટકતી નથી. તો પછી, નિષ્ફળતા પણ થોડા જ સમય માટે છે, તો આપણે હિંમત હારીને નિરાશ શું કામ થવું જોઈએ?

જો કે, સફળતા અને નિષ્ફળતા થોડા સમય માટે જ ટકે છે, પણ જતા પહેલા બંને આપણને કંઈક શીખવાડીને જાય છે. જેમ સફળતા આપણને એ શીખવે છે કે સખત મહેનત અને પોઝિટિવ દૃષ્ટિકોણના ફળ મીઠા હોય છે, તો નિષ્ફળતા એ શીખવે છે કે તેના કડવા ફળમાં આપણે આપણી નબળાઈઓ અને નેગેટિવિટીને, શક્તિ અને પોઝિટિવિટીમાં બદલી શકીએ છીએ. જો નિષ્ફળતાને ‘અંત’ માનવાને બદલે શીખવાની એક તક તરીકે જોઈએ, તો તે આપણને સફળતા તરફ ધકેલતું એક કુદરતી પ્રેરણાબળ બની જાય છે. સાથે સાથે, જ્યારે વારંવાર સફળતાના મીઠા ફળ ચાખવા મળે, ત્યારે આપણે ઘમંડી કે અહંકારી ન બનવું જોઈએ.

ટૂંકમાં, સફળતાની ચાવી એ જ છે કે સફળતા કે નિષ્ફળતા, બંને વખતે આપણો દૃષ્ટિકોણ એકસરખો રાખવો જોઈએ. અને આપણે એ સ્વીકારી લેવું જોઈએ કે સફળતા અને નિષ્ફળતા જીવનની અવસ્થાઓ છે, જે આવે છે અને જાય છે. તો પછી જીવનમાં કાયમનું શું છે? આપણો આત્મા, એ જ કાયમી છે અને એનો અનુભવ થવાથી આપણે સફળતા અને નિષ્ફળતા, બંને સમયે પોઝિટિવ રહી શકીએ છીએ. આ સમજણ હશે તો સફળતામાં આપણે છકી નહીં જઈએ અને નિષ્ફળતામાં ડીપ્રેસ નહીં થઈએ.