"હું બધું જ ખોઈ બેસીશ" – એ ડર પાછળનું કારણ અને તેમાંથી નીકળવાના ઉપાય શું છે?

આપણે જેને પોતાનું સર્વસ્વ માન્યું હોય તેમાં નુકસાન થાય એટલે બધું ગુમાવી બેસવાનો ભય ઊભો થાય. ધારો કે, કોઈએ પૈસાને સર્વસ્વ માન્યું હોય તો પૈસાનું નુકસાન થાય ત્યારે ખૂબ ચિંતા થાય. કોઈએ પૈસા કરતાં વધુ પરિવારને સર્વસ્વ માન્યું હોય, તો પતિ-પત્ની કે સંતાન બીમાર હોય ત્યારે ચિંતા પેસી જાય. કોઈએ પોતાની આબરૂને સર્વસ્વ માની હોય તો આબરૂ ઉપર ઘા પડે, મોટો આક્ષેપ આવે તો સ્ટ્રેસ શરૂ થઈ જાય ને મરવા જેવું દુઃખ લાગે.

ટૂંકમાં, પૈસા, મોભો, વ્યક્તિ કે જ્યાં પણ પોતે સર્વસ્વ માન્યું છે, તેમાં સહેજ અડચણ પડે તેના પરિણામે "હું બધું જ ખોઈ બેસીશ" એવો નકારાત્મક ડર ઊભો થાય છે. આ ભયમાંથી કેવી રીતે મુક્ત થવું તેની સમજણ અહીં મળે છે.

પરિવારમાં બીમારી કે મૃત્યુ

પરિવારમાં નજીકની વ્યક્તિ બીમાર હોય ત્યારે આપણને પાર વગરના ભોગવટા આવે છે. ત્યારે જે ચિંતા થાય છે એ એક પ્રકારની વેદના હોય છે. “હવે મારું શું થશે?”, “આ વ્યક્તિ નહીં રહે તો મારું કોણ?”, “હું એકલી/એકલો પડી જઈશ.” પછી એ ચિંતામાં ને ચિંતામાં દિવસ-રાત ચેન ના પડે અને નિરંતર જીવ બળ્યા જ કરે. ઘરની વ્યક્તિની તબિયત સારી ન હોય ત્યારે ચિંતા કરવાથી બે નુકસાન થાય છે. આપણું પણ બગડશે અને તે વ્યક્તિની તબિયત પણ સુધરશે નહીં. એના બદલે તે વ્યક્તિ માટે આપણે પ્રાર્થના કરવી, ઘરમાં ભગવાનની ભક્તિ, આરતી વગેરે કરવા. આમ કરવાથી શાંતિ થશે.

નિયમ એવો છે કે, આનંદથી શરીરની બધી વ્યાધિઓ ઓછી થતી થતી બંધ થઈ જાય અને રોગો ઘટતા જાય. જ્યારે દુઃખ કે વિષાદથી રોગ વધે. જેમ આપણને બે કલાકથી માથું દુઃખતું હોય અને એક કલાક મનપસંદ કામ કરીએ તો એટલો વખત આપણો દુઃખાવો ભૂલાઈ જાય. કારણ કે, ચિત્ત એમાં પરોવાયેલું રહ્યું. ત્યારે કુદરતને દેહ રિપેર કરવાનો સમય મળે છે. આપણે સહજ રહીએ તો સંજોગો અને નિમિત્તો એવા મળે કે દર્દ મટતું જાય. પણ આપણે જો ચિંતા કર્યા કરીએ કે, “નહીં મટે તો શું થશે?” તો કુદરત ત્યાંથી ખસી જાય અને દર્દ મટાડવાનો સમય લંબાય. બીજી વ્યક્તિ બીમાર હોય એની આપણે તેમની ચિંતા કર્યા કરીએ તો બેઉને રોગ વધે. એના બદલે તબિયત સાચવવાના બધા ઉપાય કરવા. ડૉક્ટરની સલાહ લેવી, ખાવા-પીવાનું હિતકારી હોય એવું લેવું, વૈકલ્પિક ઉપચારો કરી જોવા. ઉપરાંત, આનંદમાં રહેવા માટે યોગ, પ્રાણાયામ અને કસરત કરવા, સવારમાં ચાલવા જવું. બીમાર વ્યક્તિને જે શક્ય હોય તેવી સારામાં સારી ટ્રીટમેન્ટ આપવી, પણ ચિંતા નહીં કરવાની. જેમ આપણને તરતા આવડતું હોય તો આપણે કોઈ ડૂબતાને બચાવવામાં મદદ કરી શકીએ, તેવી જ રીતે પહેલા આપણે ચિંતારહિત થઈશું, તો બીજાને સારી રીતે મદદ કરી શકીશું. આપણે પોઝિટિવ પ્રયત્નો કરીશું તો પરિણામ પણ સારું આવશે.

બધા પ્રયત્નો કરવા છતાં જો નજીકની વ્યક્તિ ગુજરી જાય તો સમજવું કે જેમ બે દિવસ વચ્ચે રાત હોય છે તેમ બે જીવન વચ્ચે મૃત્યુ હોય છે. તેમના આત્માને પ્રાર્થના કરવી કે તેઓ જ્યાં હોય ત્યાં સુખ અને શાંતિને પામો. એમને યાદ કરીને રડીશું તો એમના આત્માને પણ દુઃખ પહોંચશે. તેના બદલે તેમના માટે પ્રાર્થના કરવાથી આપણને પણ દુઃખ ઓછું થશે અને તેમના આત્માને શાંતિ થશે.

અપમાન કે આક્ષેપ વખતે આબરૂ પર ઘા

કુદરતનો નિયમ એવો છે કે આપણો પુણ્યકર્મનો ઉદય હોય તો ઊંચું પદ અને પ્રતિષ્ઠા મળતા જાય. પણ જેવું પુણ્યકર્મ પૂરું થાય એટલે પાછો માર પડે. ધારો કે, આપણે હોશિયાર ડૉક્ટર કે એન્જિનિયર થયા હોઈએ ને પુણ્યના જોરે સારા સારા કામો થયા હોય ત્યારે “હું હોશિયાર છું, મારામાં વધારે આવડત છે.” એ અહંકારને પોષણ મળતું જાય. પછી પુણ્ય પરવારે અને આપણા હાથે કોઈ કામ બગડે ત્યારે “આ ડૉક્ટરે બગાડ્યું” અથવા “આ એન્જિનિઅરને આવડતું નથી” એવો આક્ષેપ આવે. ત્યાં આપણને ગભરામણ થઈ જાય અને આપણે કામ છોડી દેવા તૈયાર થઈ જઈએ. કોઈ અપમાન કરી જાય કે, “તને આવડતું નથી.” ત્યારે સમજવું કે દુનિયાની ઘણી બાબતોમાં નથી આવડતું, આ એક વધારાની, એટલે બોલનાર બરાબર કહે છે. કોઈ કહે કે “તમે બગાડ્યું” ત્યારે સ્વીકારી લેવું પણ ડિપ્રેશનમાં ન જવું.

કેટલાક લોકો અપમાન કે આક્ષેપ આવે તો સેલ્ફ નેગેટિવિટીમાં પડી જાય કે “હું નકામો છું”, “આ લોકો સમજતા જ નથી મને!” ને ”જીવવાનો અર્થ નથી.” એમાંય જો એક જગ્યાએથી નહીં પણ ચોગરદમથી અપમાન આવે તો માણસ બધેથી દુઃખી થાય અને તૂટી પડે, જિંદગી ખલાસ થઈ ગઈ હોય એવું લાગે. ત્યારે સમજવું કે પાપકર્મનો ઉદય પણ થોડો કાળ પછી વિખરાઈ જશે અને સારો કાળ ફરીથી આવશે, માટે એટલો સમય ધીરજ ધરવી. તેમાં આપણે હતાશ થવાની જરૂર નથી. તેને બદલે સમજવું કે આપણો અહંકાર જે ચગી ગયેલો તેને માર પડ્યો. કુદરત શું કહે છે? કે તમે તમારું કામ કર્યા કરો, અહંકાર ના કરશો. ખૂબ માન મળે અને અહંકાર તગડો થાય, પછી એક અપમાન જ એવી દવા છે જેનાથી તે અહંકારનો રોગ મટે.

પૈસાની મોટી ખોટ

પૈસાની મોટી ખોટ આવે ત્યારે એટલું જોવું કે ખાવા-પીવા અને રહેવાની તો કોઈ અગવડ નથી ને? ઓછા પૈસા હોય તો વાંધો નહીં પણ આપણે રોટલો-શાક મળી રહે, શાંતિથી જીવી શકીએ તો બહુ છે. વધારે પૈસા આપણને સુખ નહીં આપે, પણ સંતોષ સુખ આપશે. લાલચ રાખીને કે દેખાદેખીથી આપણે વધુ કમાવાની રેસમાં નથી પડવું.

આર્થિક પરિસ્થિતિ બગડે ત્યારે સમજવું કે આ કાળ પૂરો થશે અને લક્ષ્મી આવશે. જ્યારે ઘરમાં મુશ્કેલી આવે તો કુટુંબમાં સંપ વધે, લોકો એકબીજાની મદદ કરે, એકબીજાનું વધારે ધ્યાન રાખે. માટે લક્ષ્મીની નોર્માલિટી સારી. ઊલટું પૈસા વધે તો મોહમાં ને મોહમાં લોકો તણાઈ જાય. જેમ પૈસા વધે તેમ મનુષ્યનો વધુ પૈસા કમાવાનો લોભ વધે. આખો દિવસ પૈસા કમાવા દોડ્યા જ કરે, પણ વાપરવાનો સમય ના હોય. ઘરના લોકો સાથે સમય વીતાવવાની પણ ફુરસદ ના હોય. પછી છોકરાઓ ગાડીઓ લઈને બહાર રખડતા હોય, એમના સંસ્કાર બગડે.

કોઈ કારણોસર આપણી નોકરી કે કામ જતું રહે ને પૈસા ન આવે તો હતાશ ન થવું. ઘરમાં કકળાટ વખતે આપણે સમતા રાખવી. બીજી નોકરી શોધવા માંડવી, નાનું-મોટું જે મળે તે કામ શરૂ કરી દેવું અથવા ઘેરબેઠા કોઈ હુન્નર ઉદ્યોગ શરૂ કરીને પૈસા કમાવાના પ્રયત્નો કરવા. ચિંતા કરવાથી કંઈ નહીં સુધરે, પણ પ્રયત્નોથી જરૂર સુધરશે.

પૈસાના રોકાણમાં વિવેકપૂર્વક આગળ વધવું. પહેલાના વખતમાં વણિકો પોતાની સંપત્તિના ચાર ભાગ પાડતા. તેમાંથી એક ભાગ એટલે ૨૫% નું સ્થાવર મિલકતમાં રોકાણ કરતા, બીજો ૨૫% ભાગ સોનામાં રોકતા, ત્રીજો ભાગ વ્યાજે મૂકતા અને ચોથો ભાગ ધંધામાં નાખતા. પછી ધંધામાં ખોટ આવે તો લોન લાવે પણ બાકીના ત્રણ ભાગમાંથી ન વાપરે. હવે આવી ગોઠવણ હોય તો કોઈ એક ભાગમાં નુકસાન થાય તો પણ રડવાનો વારો ન આવે. પણ આજકાલ લોકો શેરબજારમાં ૩૫ લાખ કમાયા હોય તો બીજા ૫૦ લાખ એમાં જ નાખે. પછી જ્યારે શેરબજાર ઊઠી જાય ત્યારે ચિંતા અને સ્ટ્રેસ ઘેરી વળે.

આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિએ પૈસાના અંતરાય એ પૂર્વની કોઈ ભૂલચૂકનું પરિણામ છે. ગેરકાયદેસર રીતે કમાયેલી લક્ષ્મી શરીરનું, મનનું અને આવતા ભવનું પણ નુકસાન કરે છે. માટે, આપણે દાનત ચોખ્ખી રાખવી. કોઈને દુઃખ આપવાના કે કોઈના માટે અવળા ભાવ ન કરવા. ધીમે ધીમે નીતિ અને પ્રામાણિકતા સાચવીને પરિસ્થિતિનો ઉકેલ લાવ્યા કરવો.

છેવટે, જે ભગવાનમાં શ્રદ્ધા હોય તેમના માથે ચિંતા સોંપી દેવી, પણ હતાશ ન થવું. આવી પડેલું કર્મ સમતાભાવે પૂરું કરી શકાય એવી પ્રાર્થના કર્યા કરવી.